Naar inhoud

Praktisch

Milieudienst

Markt 1
2330 Merksplas
tel. 014 63 94 35
fax 014 63 94 01
e-mail

Openingstijden

 Maandag - vrijdag: 8:30 -12:00
 Maandagavond: 18:00-20:00
 Woensdagmiddag: 13:00-16:00

Eikenprocessierupsen

Eikenprocessierupsen

Ze zijn er weer: de eikenprocessierupsen

Het gemeentebestuur doet er alles aan om de hinder ten gevolge van de eikenprocessierups tot een minimum te beperken. Sinds 2020 kiezen we, naast het wegbranden van nesten, voor een ruimere werkwijze waarbij een aantal nieuwe technieken werden uitgetest en waarbij gebruik werd gemaakt van biologische bestrijding.


Heb je een nest rupsen op je eigendom, dan ben je zelf verantwoordelijk voor de bestrijding ervan. De gemeente bestrijdt enkel nesten op openbaar domein en belangrijke verbindingsroutes.


Levenswijze eikenprocessierups

De eikenprocessievlinder is een onschuldige zwarte nachtvlinder van enkele centimeters groot. De rupsen zijn iets minder onschuldig. Zij bezitten irriterende brandharen die ernstige jeukhinder en schade aan ogen en luchtwegen kunnen veroorzaken. Niet enkel de rupsen, maar ook de verlaten nesten met oude vervellingshuiden kunnen hinder veroorzaken.


Tips

  • Vermijd alle contact en informeer ook je kinderen.
  • Draag kledij die hals, armen en benen bedekt wanneer je gras maait onder aangetaste eiken.
  • Vlak na de blootstelling kan je je huid ‘strippen’ met plakband om de brandhaartjes te verwijderen.
  • Daarna de huid en ogen goed spoelen met water.
  • Niet krabben of wrijven.
  • Was je kleding zeer grondig met water en zeep (lang wasprogramma op een zo hoog mogelijke temperatuur).
  • Bij lichte symptomen: geen behandeling nodig.
  • Bij hevige jeuk: raadpleeg je apotheker (anti-jeuk middelen).
  • Bij ernstige klachten: raadpleeg je huisarts.

Heb je hinder?

Hinder van de processierups kan je voortaan ingeven via dit e-loket.


Zo zijn wij in staat om het grote aantal oproepen tijdens het rupsenseizoen te verwerken in een overzichtslijst. Dat overzicht gebruiken we voor het opmaken van de dagelijkse werklijsten van onze ploegen die zich bezighouden met de rupsenbestrijding.


Beschik je niet over internet, dan kan een melding maken bij onze onthaalmedewerker via 014 63 94 00.

 

Het Agentschap Wegen en Verkeer zet zwaar in op preventieve bestrijding van de eikenprocessierups en behandelde alle eiken langs de gewestwegen.  Eventuele nabehandeling gebeurt uitsluitend na controle.


Hinderlocaties kan je melden via patrick.aerts@mow.vlaandren.be.


Wat kan je zelf doen?

  • Richt je tuin in op natuurlijke wijze of behoud verwilderde hoekjes.
  • Hang nestkasten op voor vogels of vleermuizen.
  • Onderaan de pagina vind je een handleiding voor het maken en ophangen van nestkastjes.
  • Contacteer een externe aannemer. De gegevens van aannemers vind je onderaan op deze pagina.

 

Evaluatie aanpak 2020 en verwachtingen 2021

Test rupsenvallen

Op enkele proeflocaties werden vorig jaar 5 aangekochte en zelf vervaardigde rupsenvallen uitgetest. Die vangen jonge eikenprocessierupsen voordat ze brandharen krijgen. Ze hebben dus geen preventieve meerwaarde in het kader van de beheersing en bestrijding van de eikenprocessierups. Deze vallen werden ontwikkeld voor de dennenprocessierups en is dan wél effectief omdat deze soort er een andere levenswijze op nahoudt.

Wikkelfolie en kleefbanden

Heel wat particulieren brachten wikkelfolie of kleefbanden aan rond stammen van eiken. De meeste eikenprocessierupsen komen nooit onderaan de stam van de boom. Daarom heeft ook deze techniek geen nut. Alleen in heel specifieke situaties (bijvoorbeeld een tekort aan voedsel), gaan de rupsen vanuit de eikenboom in de grond. Sterker nog de rupsen die onderaan de stam van de boom leven, kruipen er gewoon overheen!

Het kan zelfs averechts werken: natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups, zoals de kleine poppenrover, kunnen soms niet over de plastic barrière heen geraken. In kleefbanden blijven dan weer veel natuurlijke vijanden van de processierups kleven zoals insecten en vleermuizen die fragiele vleugeltjes hebben.

We verzoeken dan ook iedereen om géén wikkelfolie of kleefbanden aan te brengen rond eiken op openbaar domein.

Inkapselen nesten

We nodigden in de zomer van 2020 een Nederlandse firma uit voor een demonstratie rond het inkapselen van rupsennesten met spuitfolie.  Een effectieve, maar dure en arbeidsintensieve werkwijze, omdat je nadien de nesten nog eens moet ‘wegpellen’ van de stam. In samenspraak met de collega’s van de groendienst die de bestrijding uitvoeren, besloten we deze techniek niet te gebruiken.

Verwachtingen 2021

Het VRT journaal bracht een korte reportage over de verwachte plaagdruk deze zomer. Mogelijk herkende je de beelden van Merksplas Kolonie of Sonny van de groendienst die de biologe van het Provinciebestuur en de cameraman met een hoogwerker tot in de kruin van een eik bracht.

Door het bijzonder koude voorjaar liepen de bladeren van de eiken trager uit en bleef de ontwikkeling van de eikenprocessierupsen en andere rupsen achter ten opzichte van de afgelopen jaren.  De gevolgen van de vertraagde ontwikkeling van de eikenprocessierupsen zijn op dit moment nog onzeker en niet direct te voorspellen. Verwacht wordt dat de periode van de meeste overlast naar juli verplaatst. Ook de hoogte van de piek van de plaagdruk is nog onduidelijk. Het is mogelijk dat in deze periode bijvoorbeeld vogels meer eikenprocessierupsen zullen opeten, bij gebrek aan andere rupsen, waardoor de plaagdruk wellicht beperkter blijft en daarmee dus ook de overlast voor de omgeving. Of dat echt zo is, moet worden afgewacht.

 

Plan van aanpak

1. Natuurlijke bestrijding

Er werden ondertussen meer dan 100 mezenkastjes opgehangen op plaatsen waar jaarlijks hinder is. De pimpelmees eet jonge rupsenlarven, terwijl koolmezen eikenprocessierupsen eten in alle stadia (larven, poppen en vlinders). De harige rupsen worden door de mezen ‘gepeld’ en over 8 à 14 kuikens verdeeld. In 2 weken tijd kan een mezenjong ongeveer 800 rupsen eten! Een instructie voor het maken van nestkastjes kan je terugvinden onderaan op deze pagina.

Vleermuizen jagen dan weer op de volwassen vlinders.  Op een nacht kan een groep vleermuizen wel 100 nachtvlinders verschalken. Als je weet dat 1 vlinder 250 eitjes legt, kan dat tellen!

 

2. Bermbeheer

Een soortenrijke, natuurlijke leefomgeving helpt te voorkomen dat één soort  de overhand krijgt. Onderzoek wijst uit dat in een omgeving met een rijke variatie aan wilde planten en diersoorten, rupsen veel minder talrijk zijn dan op plekken waar een ‘monocultuur’ van eiken langs strak gemaaide wegbermen staan. Heel wat insecten blijken natuurlijke vijanden te zijn van de eikenprocessierups.  Parasieten zoals de sluipwesp en -vlieg leggen hun eitjes in de poppen van de eikenprocessievlinder, hun larven gebruiken deze vervolgens als voedsel. Larven van gaasvliegen en zweefvliegen, lieveheersbeestjes en wantsen belagen de eitjes en allerjongste rupsen.

Ook mieren en spinnen vormen een bijdrage in de beheersing van de eikenprocessierupsen. Door kleine aanpassingen in het bermbeheer kunnen we heel wat bereiken. In sommige bermen wordt het maaitijdstip afgestemd op de bloei van planten. Andere bermen worden gefaseerd gemaaid om de biodiversiteit te verhogen.

3. Mechanische bestrijding: branden en zuigen

In het verleden brandden we in Merksplas rupsennesten weg in de eiken.  Herhaaldelijk branden brengt schade toe aan de bast en verhoogt het risico op brandgevaar en ongemakken tijdens de warme periode van bestrijding.

We kochten in 2020 drie professionele stofzuigers aan en zijn tevreden met de resultaten die het wegzuigen van de nesten geeft.

4. 'LIFE'-project

Enkele Belgische en Nederlandse provincies dienden een LIFE-project (Europese subsidie voor natuurbehoud en milieubescherming) in ter vermindering van chemische bestrijdingsmiddelen, waarbij men drie natuurlijke beheerstechnieken wil testen en wetenschappelijk wil opvolgen:

  • Aantrekken mezen als natuurlijke vijand.
  • Aantrekken sluipwespen en –vliegen door aangepast bermbeheer.
  • Herintroduceren en zenderen grote poppenrover, een (uitgestorven) inheemse kever die zich voedt met poppen en rupsen.

Merksplas Kolonie werd geselecteerd voor deze drie technieken.



Onze gemeente ging ondertussen in op een uitnodiging van de Provincie om op te treden als Ambassadeurgemeente. Op deze wijze worden ervaringen gedeeld of in de kijker gezet en kunnen we beroep doen op extra begeleiding indien nodig.